Mahfi Eğilmez’den siyasete sınır uyarısı: Hakem oyuncu olamaz

Ekonomist Dr. Mahfi Eğilmez, siyasetin ekonomi, hukuk, kamu yönetimi ve bireysel özgürlükler üzerindeki etkisini değerlendirerek iktidar gücünün sınırlandırılması gerektiğine dikkat çekti.

Demokratik sistemin sağlıklı işlemesi için hukukun üstünlüğü, bağımsız kurumlar, liyakat ve hesap verebilirliğin vazgeçilmez olduğunu belirten Eğilmez, siyasetin temel görevinin toplumu kendi doğrultusunda şekillendirmek değil, adil kuralları güvence altına almak olduğunu vurguladı.

Kişisel blogunda yayımladığı “Siyasetin Sınırları: Güç Nerede Durmalı” başlıklı yazısında değerlendirmelerde bulunan Eğilmez, siyasetin toplumsal düzenin sağlanması ve ortak sorunların çözülmesi açısından önemli bir işleve sahip olduğunu ifade etti.

Ancak siyasi yetkinin sınırlarının belirsizleşmesinin ekonomik güvene, toplumsal refaha ve bireysel özgürlüklere zarar verebileceğine işaret etti.

Eğilmez’in değerlendirmelerinde öne çıkan temel mesaj ise açık: Siyaset kuralları belirlemeli, ancak bu kuralların uygulanmasında taraf hâline gelmemeli.

Ekonomide güvenin temeli öngörülebilir kurallar

Ekonomik istikrarın yalnızca büyüme, enflasyon veya yatırım rakamlarıyla açıklanamayacağını belirten Eğilmez, güvenilir kurumların ve öngörülebilir kuralların ekonomik sistem açısından taşıdığı öneme dikkat çekti.

Siyasi iktidarların kısa vadeli hedeflerle piyasa dengelerine müdahale etmesinin yatırım ortamını olumsuz etkileyebileceğini kaydeden Eğilmez, ekonomik kararların kamu yararı, bilimsel veriler ve adil rekabet ilkeleri doğrultusunda alınması gerektiğini vurguladı.

Merkez bankaları ve düzenleyici kurumların liyakat esasına göre çalışmasının önemine işaret eden Eğilmez, ekonomik aktörlerin geleceğe ilişkin kararlarını sağlıklı biçimde verebilmesi için kuralların öngörülebilir olması gerektiğini belirtti.

Mülkiyet hakkı ve yatırım güvencesinin korunması da bu çerçevenin önemli unsurları arasında yer alıyor.

Ekonomide güven ortamının güçlenmesi, yalnızca yeni yatırım kararlarını değil, mevcut sermayenin korunmasını ve uzun vadeli ekonomik planlamayı da etkiliyor.

Bununla birlikte Eğilmez, devletin ekonomiden tamamen çekilmesi gerektiği görüşünde değil.

Piyasa aksaklıklarının giderilmesi, tüketicilerin korunması, emeğin desteklenmesi ve gelir dağılımındaki adaletsizliklerin azaltılması kamunun sorumlulukları arasında bulunuyor.

Temel ayrım, devletin müdahale edip etmemesinden çok, müdahalelerin hangi kurallara ve hangi kamu yararına dayandığında ortaya çıkıyor.

Seçimle gelen iktidarın da sınırları var

Eğilmez’in üzerinde durduğu bir diğer konu, demokratik meşruiyet ile sınırsız yetki arasındaki fark oldu.

Seçimlerin demokratik yönetimin temel unsurlarından biri olduğunu belirten Eğilmez, seçimle göreve gelen yöneticilerin bütün yetkileri sınırsız biçimde kullanabileceği anlamına gelmediğini ifade etti.

Hukukun üstünlüğü, kuvvetler ayrılığı ve etkili denetim mekanizmaları, siyasi gücün keyfî kullanımını önleyen temel güvenceler olarak öne çıkıyor.

Yargının bağımsızlığı bu sistemin önemli dayanaklarından birini oluşturuyor.

Hukuki süreçlerin siyasi tercihlerden bağımsız işlemesi, vatandaşların haklarını koruyabilmesi ve kamu gücünün hesap verebilir olması açısından kritik önem taşıyor.

Eğilmez, devlet kurumlarının ve kamu kaynaklarının herhangi bir siyasi partinin mülkü olarak görülemeyeceğine de dikkat çekiyor.

Kamu kurumları, yönetimler değişse bile topluma hizmet etme sorumluluğunu sürdürmek zorunda.

Bağımsız kurumlar ve liyakat neden önemli?

Yargı, eğitim, akademi ve kamu yönetimi gibi alanların günlük siyasi çekişmelerin etkisinden uzak tutulması gerektiğini belirten Eğilmez, kurumların işleyişinde liyakat ve tarafsızlığın esas alınmasını savundu.

Kurumların kişilere veya siyasi dönemlere bağımlı hâle gelmesi, karar alma süreçlerinde istikrarın zayıflamasına yol açabiliyor.

Kurumsal bağımsızlık ise yalnızca yöneticilerin kararlarını özgürce alabilmesi anlamına gelmiyor; aynı zamanda bu kararların belirlenmiş kurallara, uzmanlığa ve kamu yararına dayanmasını gerektiriyor.

Eğilmez’in güçlü devlet anlayışı da bu noktada farklılaşıyor.

Güçlü bir devlet, bütün kurumların tek merkezden yönetildiği bir yapıdan ziyade, kurumların görevlerini adil, tarafsız ve öngörülebilir kurallar çerçevesinde yerine getirebildiği bir sistem olarak tanımlanıyor.

Bu yaklaşımda devletin gücü, yalnızca karar alma kapasitesiyle değil, sahip olduğu yetkileri hangi sınırlar içinde kullandığıyla da ölçülüyor.

Bireysel özgürlükler siyasetin müdahale alanı olmamalı

Mahfi Eğilmez, siyasi gücün sınırlarının yalnızca ekonomi ve hukukla sınırlı olmadığını, bireysel hak ve özgürlüklerin de bu çerçevede değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.

İnanç, düşünce, vicdan ve yaşam tarzı gibi alanlarda bireylerin özgürlüklerinin korunmasının demokratik toplumların temel koşullarından biri olduğuna işaret eden Eğilmez, siyasetin toplumu tek bir yaşam biçimi etrafında şekillendirmeye çalışmaması gerektiğini vurguladı.

Sanatın, bilimin ve düşüncenin gelişebilmesi için farklı görüşlerin ifade edilebilmesi ve eleştirinin özgürce yapılabilmesi gerekiyor.

Toplumsal barışın da herkesin aynı düşünmesiyle değil, farklılıkların ortak haklar çerçevesinde bir arada yaşayabilmesiyle sağlanabileceği değerlendiriliyor.

Bu nedenle siyasetin görevi, bireylerin tercihlerini keyfî biçimde belirlemek değil, farklılıkların güven içinde yaşamasını sağlayacak hukuki zemini korumak olarak öne çıkıyor.

Din ve siyaset ilişkisinde karşılıklı sınırlar

Eğilmez’in yazısında ele aldığı başlıklardan biri de din ile siyaset arasındaki ilişki oldu.

Siyasi gücün dini kendi etkisini artırmak amacıyla kullanmasının, inancın da siyasi çıkarlar doğrultusunda araçsallaştırılmasının sakıncalarına dikkat çeken Eğilmez, devletin inanç ve vicdan özgürlüğünü koruması gerektiğini belirtti.

Demokratik bir düzende bireylerin inançlarını özgürce yaşayabilmesi kadar farklı inançlara sahip olanların veya herhangi bir inancı benimsemeyenlerin haklarının da güvence altında olması gerekiyor.

Eğilmez’in yaklaşımına göre ne siyasi iktidar inanç alanını kendi gücünü pekiştirmek için kullanmalı ne de herhangi bir inanç, başkalarının temel haklarını kısıtlamanın gerekçesine dönüştürülmeli.

İyi niyet değil, denetim mekanizmaları güvence sağlar

Siyasi iktidarların zaman içinde neden yetki sınırlarını aşabildiğini de değerlendiren Eğilmez, iktidarı koruma isteğinin, kısa vadeli siyasi kazançların ve kamu kurumları üzerinde kontrol kurma eğiliminin toplumsal yararın önüne geçebileceğine dikkat çekti.

Bu nedenle demokratik sistemlerin yalnızca yöneticilerin iyi niyetine dayanamayacağını vurguladı.

Hukuki güvenceler, bağımsız kurumlar ve hesap verebilirlik mekanizmaları, kamu gücünün kötüye kullanılmasını önlemek için gerekli araçlar arasında bulunuyor.

Bu yaklaşım, yönetimde kişisel tercihlerden çok kurumsal ilkelerin belirleyici olması gerektiğine işaret ediyor.

Çünkü demokratik sistemlerin dayanıklılığı, yalnızca mevcut yöneticilerin tutumuna değil, iktidar değişse bile işlemeye devam eden kuralların gücüne bağlı.

“Hakem oyuncu olursa oyunun adaleti bozulur”

Mahfi Eğilmez, siyasetin sınırlarını anlatırken futbol örneğinden yararlandı.

Futbol federasyonunun kuralları belirlemesi, hakemin ise bu kuralları tarafsız biçimde uygulaması gerektiğini hatırlattı.

Eğilmez, “Hakem oyunculardan biri hâline geldiğinde oyunun adaleti ve dengesi bozulur” değerlendirmesiyle devletin ve siyasi iktidarın rolüne ilişkin yaklaşımını özetledi.

Bu benzetme, ekonomiden hukuka, kamu yönetiminden bireysel özgürlüklere kadar uzanan geniş bir alanda aynı temel ilkeye işaret ediyor: Kuralları koyan ve uygulatan güç, kendi çıkarları doğrultusunda hareket ederek sistemin tarafı hâline gelmemeli.

Eğilmez’e göre toplumsal refah, yalnızca siyasi iktidarın neleri yapabildiğiyle değil, hangi alanlarda yetkisini sınırlaması gerektiğini bilmesiyle de yakından ilişkili.

Siyasetin görevi toplumu biçimlendirmek mi, özgürlüğü korumak mı?

Eğilmez, bir toplumun gelişmişliğinin yalnızca ekonomik göstergelerle ölçülemeyeceğini belirterek hukukun bağımsızlığını, bireysel özgürlükleri ve kurumların tarafsızlığını da gelişmişliğin temel ölçütleri arasında değerlendirdi.

Yazısının sonunda siyasetin toplumu kendi istediği biçimde şekillendiren bir güç mü, yoksa demokratik, özgür ve adil bir toplumun güvencesi mi olması gerektiği sorusunu gündeme getirdi.

Bu soru, yalnızca siyasi yönetimlerin yetki alanlarını değil, devlet ile birey arasındaki ilişkinin nasıl kurulması gerektiğini de tartışmaya açıyor.

Eğilmez’in değerlendirmeleri, sürdürülebilir ekonomik güvenin ve demokratik istikrarın güçlü kurumlar, hukukun üstünlüğü ve sınırları belirlenmiş siyasi yetkiyle yakından bağlantılı olduğu mesajını öne çıkarıyor.